ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΑ ΚΑΤΑΡΑΤΑ ΓΡΙΚΩΝΤΑΣ…

Τι ακριβώς συνέβη στις δεκαετίες ’70 και ‘80, σε μια Ελλάδα ιδεολογικά κλειστή, ακόμη διαιρεμένη ανάμεσα στον ιδεαλισμό και τον μαρξισμό, με την προέλαση των ανθρωπιστικών επιστημών και των νέων κατευθύνσεων της κριτικής; Τι ακριβώς συνέβη όταν τα διασταυρούμενα μηνύματα που εξέπεμπαν φορμαλιστές, στρουκτουραλιστές, σημειολόγοι, γλωσσολόγοι, επιστημολόγοι έφτασαν όλα μαζί, και τα βιβλία του Άουερμπαχ, του Λεβί-Στρος, του Σκλόφσκι, του Αντόρνο, του Μπένζαμιν, του Φουκώ, του Γιάκομπσον, του Λακάν, του Μπροντέλ, του Μπαρτ, του Μπάχτιν, και ούτω καθεξής, εισέβαλλαν στα βιβλιοπωλεία και στα μυαλά; Συνέβη αυτό που μοιραία έπρεπε να συμβεί σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, δηλαδή η μεγάλη πλειοψηφία των μαθητών και των μελετητών αμέσως οικειοποιήθηκε με ζήλο τη μέθοδο των μαέστρων, αλλά σπάνια κατάφερε να εκφράσει εκείνο το ελάχιστο της δημιουργικότητας που ήταν αναγκαία για να τη ζωντανέψει. Η υποχρέωση της εξειδίκευσης οδήγησε τους λάτρεις των λεγόμενων ανθρωπιστικών επιστημών περισσότερο προς τη μεριά της επιστήμης παρά προς τη μεριά του «ανθρώπου», και η επιστημονική σκέψη οικειοποιήθηκε μια προηγούμενη μέθοδο για να προχωρήσει, χρησιμοποιώντας την για περισσότερες κατακτήσεις. Βέβαια, αν μια μέθοδος μπορεί να αποκτηθεί με την ευφυΐα, η δημιουργικότητα απαιτεί ένα σύνολο από αρετές ακριβώς ανθρώπινες (όπως φαντασία, ευαισθησία, έμπνευση) που δεν τις έχουν όλοι οι άνθρωποι. Έτσι συνέβη ότι σήμερα αυτή η μέθοδος είναι στη διάθεση του καθενός, αλλά η ουσία που ήθελε να δώσει η μέθοδος αυτή –η ποίηση, μια ιδέα της λογοτεχνίας, μια στιγμή της Ιστορίας, ή τον Άλλο, τον Διαφορετικό- ολοένα και χανόταν, γιατί για να την αποκτήσεις έπρεπε να έχεις για όπλο, κυρίως, τη δημιουργικότητα.
Στυφοί δασκαλάκοι κριτικών στρατηγικών, ραφινάτοι καθηγητές και μικρές αλεπούδες της ερμηνείας, συχνά μπέρδεψαν τη δημιουργικότητα με την αυθαιρεσία και το ψεύδος, και υπήρξαν εξαιρετικοί στο να αναρριχηθούν στους γυάλινους τοίχους! Όταν αναλύουν ένα κείμενο αυτό γίνεται ένα είδος νεφελώματος